Leider ist dieser Text nicht auf Deutsch verfügbar.

De krijtlijnen van een Belgische zorgplichtwet

Belgische coalitie presenteert haar memorandum

Samen met een Belgische coalitie van meer dan 30 organisaties, ngo’s en de 3 Belgische vakbonden lanceerden we een gezamenlijk memorandum rond een Belgische zorgplichtwet. Het memorandum vat samen waarom zorgplicht nodig is, en aan welke voorwaarden een toekomstige wet moet voldoen om daadwerkelijk een verschil te maken. Het doel van het memorandum is het debat voeden rond de uitwerking en uitvoering van dergelijke wet. Het Memorandum werd al op 5 oktober voorgesteld tijdens een virtuele ronde tafel. Verschillende werkgroepen dachten nadien verder na over de opstart van een campagne in 2021.

Bindende regels zijn nodig om bedrijven aansprakelijk te stellen voor inbreuken op de mensenrechten

Belgische en Europese bedrijven opereren vrij over landsgrenzen heen, en vestigen zich het liefst daar waar de kosten en belastingen laag zijn, de regels zwak en de afdwinging laks. Een ‘gunstig investeringsklimaat’ heet dat. In hun concurrentie om deze bedrijven te lokken, bouwen overheden in productielanden hun regelgeving ter bescherming van mensenrechten, arbeidsrechten en milieu af. Een wedloop naar de bodem is het resultaat.

Globalisering samen met deregulering leidt zo tot wijdverbreide sociale, ecologische en fiscale dumping door bedrijven. De ingewikkelde waardeketens en bedrijfsstructuren maken het moeilijk tot onmogelijk om bedrijven aansprakelijk te stellen voor inbreuken op de mensenrechten die ze direct of indirect hebben veroorzaakt. Wanneer het mis gaat, blijven moederbedrijven en aandeelhouders meestal buiten schot, terwijl ze vaak wel de touwtjes in handen houden of de mogelijkheid hebben om invloed uit te oefenen op andere bedrijven in de waardeketen.

Vrijwillige initiatieven werken niet

Onder druk van getroffen gemeenschappen en middenveldorganisaties die veelvuldige inbreuken op de mensenrechten documenteerden en voor de rechtenbank probeerden te brengen, zagen we de opkomst van verschillende vrijwillige initiatieven die bedrijven moeten stimuleren om mogelijke inbreuken op de mensenrechten te identificeren en te voorkomen. Deze vrijwillige initiatieven hebben echter niet geleid tot minder mensenrechtenschendingen. Bindende regulering is met andere woorden noodzakelijk.

Bovendien verplicht het internationaal recht staten om de mensenrechten te beschermen en om elke schending van deze rechten door derden, waaronder bedrijven, te voorkomen. Verschillende landen (zoals Frankrijk, Duitsland, Zwitserland en Nederland) hebben al van de gelegenheid gebruik gemaakt om wetgeving op dit gebied in te voeren of zijn in ieder geval gestart met het politieke proces van het opstellen en aannemen van dergelijke wetgeving.

De Europese Commissaris voor Justitie, Didier Reynders, kondigde ook aan dat de Europese Commissie voor 2021 een wetgevend initiatief zal ontwikkelen rond zorgplicht inzake mensenrechten en milieu. De ontwikkeling en onmiddellijke goedkeuring van een nationale wet zou België in staat stellen om enerzijds het Europese initiatief te ondersteunen en te beïnvloeden en anderzijds de Belgische bedrijven voor te bereiden op deze evolutie.

Het memorandum zet de krijtlijnen uit voor deze wet

Een effectieve wet vereist zowel een zorgvuldigheidsplicht als een herstelplicht. De zorgvuldigheidsplicht legt bedrijven op om voortdurend risico’s in hun waardeketen en bij dochterondernemingen op te sporen, te voorkomen, te verhelpen, en daarvan publiekelijk rekenschap af te leggen. De herstelplicht houdt bedrijven verantwoordelijk voor de schade en schendingen in hun waardeketen of via hun dochterondernemingen. Zonder een aparte en onafhankelijke herstelplicht, riskeert de zorgvuldigheidsplicht een kosmetische, administratieve procedure te worden die bedrijven in eventuele rechtszaken kunnen inroepen om zich van hun verantwoordelijk te ontdoen.

Andere essentiële ingrediënten? Een wet moet gelden voor alle bedrijven gevestigd of actief in België, ongeacht hun sector of grootte, al moeten de verwachtingen in verhouding zijn tot de middelen en de invloed van een bedrijf. Bij het niet nakomen van de verplichtingen riskeren bedrijven administratieve sancties en kunnen ze burgerlijk aansprakelijk gesteld worden. Rechtenhouders en organisaties die hen vertegenwoordigen kunnen terecht in onze rechtbanken en bij een onafhankelijke toezichthouder om een klacht in te dienen. Bij het uitvoeren van hun verplichtingen moeten bedrijven ook rekening houden met de inbreng van rechtenhouders, zij die mogelijks de gevolgen van hun activiteiten ondervinden.

Het is bovendien essentieel dat de wet, de noden en rechten van de rechtenhouders die vandaag negatieve gevolgen ondervinden van bedrijfsactiviteiten centraal stelt. De stem van de getroffen gemeenschappen, vakbonden, de arbeiders en arbeidsters, de kleinschalige landbouwers moet geïntegreerd worden bij de uitwerking en uitvoering van de wet.

Tijd voor actie

Wij blijven verder druk zetten op het beleid om werk te maken van deze wet. Naast de inzet op nationaal niveau blijven we werken op Europees en internationaal niveau. De straffeloosheid van transnationale bedrijven kunnen we niet enkel op nationaal niveau aanpakken. De oplossing ligt in de interactie en coherentie op de drie niveaus. Een sterke nationale wet kan echter wel het pad effenen voor vooruitgang op het internationale toneel.

Lees hier het volledige memorandum